خطرات باکتری های اسفنج آشپزخانه و روش های هوشمندانه ضدعفونی آن - آقای معلم

اسفنج آشپزخانه به علت داشتن ساختار اسفنجی، تخلخل فراوان و رطوبت همیشگی محیطی ایده آل برای رشد طغیان گر باکتری ها فراهم می نماید. محققان در آزمایش های خود متوجه شدند که باکتری سالامونلا اینتریتیدیس (Salmonella Enteritidis) پس از قرارگیری روی اسفنج به سرعت تکثیر می گردد و بستر مناسبی برای پایداری زیستی پیدا می نماید. اگرچه ممکن است این مقدار آلودگی برای افراد جوان و سالم همواره منجر به بیماری شدید نگردد، اما برای گروه های آسیب پذیر اهمیت حیاتی دارد. سالمندان، بچه ها خردسال و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند در صورت تماس با این جرم های پنهان ممکن است دچار عفونت های گوارشی طولانی مدت شوند که درمان آن ها روزها به طول می انجامد.

پژوهش های اجرا شده روی باکتری استافیلوکوکوس اورئوس (Staphylococcus aureus) نشان می دهد که این آلودگی ها پنهان کاری فوق العاده ای دارند. دانشمندان با استفاده از روش های کشت سنتی، توالی یابی دی ان ای و تصویربرداری پیشرفته متوجه شدند که ابرهای ظرفشویی آلوده هیچ تغییر ظاهری، چربی محسوس یا بوی ناخوشایندی از خود بروز نمی دهند. این مسئله یک حس امنیت کاذب در افراد ایجاد می نماید، چرا که بیشتر مردم فکر می نمایند تا زمانی که ابزار شست وشو بوی بد نگرفته است، هنوز تمیز و قابل استفاده است. این تصور نادرست باعث می گردد که افراد بدون اطلاع، ظرف ها و ظروف غذاخوری خود را با یک منبع متراکم از آلودگی های میکروبی تمیز نمایند.

مکانیسم مخفی تکثیر باکتری ها و بی اثری حس بویایی

آنالیز زاویه فنی این پدیده نشان می دهد که ساختار فیزیکی ابر ظرفشویی شباهت زیادی به یک نانوبافت پیچیده دارد که آب و مواد مغذی حاصل از به جای مانده غذاها را درون خود حبس می نماید. هنگامی که باکتری های اسفنج آشپزخانه در این حفره های میکروسکوپی مستقر می شوند، لایه های محافظتی تشکیل می دهند که مانع از خروج آن ها با آبکشی ساده می گردد. جریان هوا به تنهایی قادر به از بین بردن این موجودات نیست، زیرا آن ها در عمق منافذ پنهان می شوند و با کاهش رطوبت به حالت کم پایداری می روند تا با رسیدن دوباره آب فعالیت خود را از سر بگیرند. هیجان انگیز و در عین حال نگران نماینده است که این میکروب ها می توانند روزها بدون احتیاج به محیط زیستی پیچیده، زنجیره های تکثیری خود را حفظ نمایند. این پایداری ساختاری ثابت می نماید که تکیه بر ظاهر یا حس بویایی برای سنجش سلامت بهداشتی لوازم آشپزخانه کاملاً اشتباه است.

تصاویر ثبت شده با میکروسکوپ هم کانون (Confocal Microscopy) زیستگاه های عجیب و متراکم میکروبی را در عمق الیاف ابزارهای شست وشو به تصویر کشیده اند. دانشمندان با مشاهده این صحنه ها شگفت زده شدند زیرا شبکه های باکتریایی به صورت کلونی های زنجیره ای در کنار هم قرار گرفته و ماتریس های مقاوم ایجاد می نمایند. این جانداران ذره بینی چنان خردمندانه از مواد قندی و پروتئینی به جای مانده روی ظروف تغذیه می نمایند که فرآیند تجزیه آن ها بوی گازهای متعفن را فراوری نمی نماید. به همین علت حس بویایی انسان توانایی تشخیص این حجم گسترده از خطر پنهان را ندارد. همین ناپیدا بودن جرثومه ها خطر انتقال آن ها به سطح بشقاب ها، لیوان ها و تخته های گوشت بری را چندین برابر می نماید و زمینه بروز بیماری های ناگهانی را فراهم می سازد.

راهکارهای علمی برای مدیریت بهداشت و ضدعفونی اسفنج ها

پدیده آلودگی متقاطع زمانی رخ می دهد که شما اسفنج ظرفشویی آلوده را روی سطوح مختلف آشپزخانه می کشید و باکتری ها را به همه جا منتقل می کنید. اگرچه این یافته ها خطرات ناشی از وسایل شست وشو را روشن می سازند، اما محققان پیشنهاد نمی نمایند که استفاده از آن ها را به کلی کنار بگذارید. در عوض باید رفتار خود را تغییر دهید؛ مثلاً اگر ابر ظرفشویی با گوشت خام تماس پیدا کرد، باید بلافاصله دور انداخته گردد. برای کاهش بار میکروبی می توان ابزار شست وشو را دست کم دو دقیقه در آب با دمای بالای 70 درجه سانتی گراد قرار داد تا بخش زیادی از موجودات زنده و فعال آن نابود شوند و خطر انتقال آلودگی کاهش یابد.

بسیاری از عادت های بهداشتی قدیمی در خانه احتیاج به تجدیدنظر جدی دارند. تغییر ظاهر یا بوی ناخوشایند هرگز معیار معتبری برای تشخیص مقدار آلودگی و زمان تعویض ابرهای شست وشو نیست. علاوه بر این، خیساندن طولانی مدت ظروف در سینک ظرفشویی یک اشتباه بزرگ بهداشتی محسوب می گردد. سینک آشپزخانه و شیرهای آب خود از آلوده ترین نقاط خانه هستند و رها کردن ظرف ها در حمامِ گرمِ آب و چربی، یک سوپ مغذی برای رشد طوفانی باکتری ها می سازد. کارشناسان بهداشت توصیه می نمایند ظروف را در سریع ترین زمان ممکن بشویید و اجازه ندهید سینک ظرفشویی به محیطی برای تجمع و تکثیر پاتوژن های خطرساز تبدیل گردد.

اصلاح رفتارهای بهداشتی در آشپزخانه

نگاهی به تحقیقات تازه نشان می دهد که حفظ سلامت خانواده احتیاجمند آگاهی از رفتارهای ریز و روزمره است. جایگزینی منظم وسایل شست وشو، خشک کردن مناسب آن ها و پرهیز از رها کردن ظروف در سینک ظرفشویی، اقدامات ساده ای هستند که جلوی انتقال بیماری ها را می گیرند. با به کارگیری همین روش های ساده و ضدعفونی حرارتی مداوم، می توانید محیط آشپزخانه را به مکانی امن تر تبدیل کنید و بدون نگرانی از آشپزی و مصرف غذاهای خانگی لذت ببرید.

منبع: Journal of Food Protection